Strijdend in de schaduw

In het begin van de Tweede Wereldoorlog richtte men in Londen een nieuw en ultrageheim leger van saboteurs en spionnen op: de Special Operations Executive (SOE). Honderden Belgen meldden zich aan voor een maandenlange training in sabotage, organisatie van lokaal verzet en andere levensgevaarlijke missies in vijandelijk gebied. Hun verhaal is amper gekend.

Door Philippe De Baets - 12/12/2025
Strijdend in  de schaduw
Op 10 mei 1940 viel de Duitse Wehrmacht België, Luxemburg, Nederland en Frankrijk aan. Ook het Britse expeditieleger werd door de Blitzkrieg snel tot de aftocht gedwongen en trok zich terug over het Kanaal, hoofdzakelijk via de haven van Duinkerken (Operation Dynamo). Door de nederlaag aan het Westfront lag ook de Britse oorlogsstrategie aan diggelen.
 
Reeds voor de evacuatie had premier Winston Churchill verklaard dat de strijd zou worden verder gezet, ‘whatever might happen at Dunkirk’.Toch was Groot-Brittannië alleen niet in staat om het tij snel te keren. Daarom ging Churchill al meteen op zoek naar andere instrumenten die de wijze van oorlogsvoering – overigens blijvend – zouden beïnvloeden.

Het oprichten van gespecialiseerde eenheden voor onconventionele oorlogsvoering vond dus plaats onder impuls van de gewezen Britse premier Winston Churchill. Het kwam in een stroomversnelling op een moment dat de Duitse Wehrmacht bijzonder dicht bij een totale overwinning aan het westelijk front stond in de Tweede Wereldoorlog. De Britten namen in deze precaire situatie hun toevlucht tot speciale operaties ‘to keep the Germans off balance and to boost the fighting morale of its own people’ (Hogan, 1992, 5).

Set Europe ablaze!
Op 16 juli 1940 gaf premier Churchill de opdracht aan Hugh Dalton, de Minister van Economische Oorlogsvoering, om een nieuwe organisatie op te richten die bezet Europa in lichterlaaie moest zetten. Aan ambitie was er dus voor de nog te formeren dienst zeker geen gebrek. In zijn memoires schreef Hugh Dalton (1957) dat de Special Operations Executive (afgekort SOE) de primaire doelstelling had ‘om alle acties door middel van subversie en sabotage tegen de overzeese vijand te coördineren’. De SOE slorpte ook de D-Section op, die deel uitmaakte van de Secret Intelligence Service (SIS). De ‘D’ stond voor ‘Destruction’.

Het werkterrein van de SOE oversteeg dus dat van de na de eeuwwisseling opgerichte inlichtingendiensten zoals MI5 en MI6, omdat de dienst zich niet beperkte tot klassiek inlichtingenwerk. De SOE stuurde agenten naar bezet Europa in het kader van inlichtingenwerk, sabotage-acties en het coördineren van de activiteiten van verschillende verzetsgroepen. Dat was om tal van redenen een complexe en gevaarlijke opdracht. Nazi-Duitsland beschikte als totalitaire staat over een grenzeloos repressie-apparaat waarin politie- en inlichtingenfuncties met elkaar waren versmolten. Dat kon bovendien een beroep doen op een uitgebreid netwerk van gewillige handlangers (of collaborateurs) in de bezette gebieden. 
Verder lezen?
Om dit artikel te kunnen lezen, dien je een actief abonnement te hebben.