Van hongermars tot bevrijding: Molenbeek in verzet
In België ontsnapte bijna niets aan de greep van de nazistische bezetting. In zowat elk dorp en elke gemeente zijn verhalen te vinden over verzet, angst en verraad. De bezetting liet diepe sporen na – soms zo ingrijpend dat ze tot vandaag voelbaar zijn. In deze rubriek laten we telkens een hedendaagse inwoner het oorlogsverleden van zijn of haar gemeente herontdekken. Want ook al overheerst tot op vandaag vaak een ongemakkelijke stilte: plekken zwijgen niet, als je maar goed luistert. Romuald De Gryse over Molenbeek.
Door Romuald De Gryse - 17/01/2026
Meer dan 85 verzetsorganisatie in Molenbeek
In mei 1940 marcheren de Duitse soldaten Brussel binnen. Om hun opmars te stuiten, blazen de geallieerden de bruggen over het Kanaal van Willebroek op. Door de ontploffing van de brug aan de Vlaamsepoort (Porte de Flandres) raken verschillende appartementsgebouwen op slag onbewoonbaar. Dat is meteen het startschot van de vierjarige, harde bezetting van het multiculturele Sint-Jans Molenbeek.
In Molenbeek waren minstens 85 (!) verzetsorganisaties actief. Meer dan 60 verschillende sluikkranten telden Molenbeekse medewerkers. De vele Duitse, Italiaanse en Oostenrijkse antifascisten, Oost-Europese Joden en veteranen van de Spaanse Burgeroorlog hielpen de eerste verzetsorganisaties op te zetten. Tal van militairen sloten zich aan bij de plaatselijke afdeling van het Geheim Leger. De lokale bevolking kreeg het al snel moeilijk. Door de oorlog was de voedselvoorziening in elkaar gestort. In de Brusselse volkswijken werd voedsel schaars. Op 29 mei 1941 waaide het fenomeen van de vrouwelijke ‘aardappelprotesten’ over van Luik naar onder meer Brussel, Antwerpen en Gent. Om twee uur 's middags trok een compacte cohort Molenbeekse vrouwen en kinderen naar de Grote Zavel, waar de betogers zich verzamelden.
Ze waren doodstil. Hun vermoeide gezichten vastberaden. Ze droegen vlaggenstokken met wapperende zwarte doeken, als symbool van hun miserie. De betoging botste al snel op politieversperringen. De vrouwen werden teruggeslagen door de ordediensten en vluchtten naar de benedenstad. Weldra stormden duizenden mensen de straat op. Drie keer veegde de politie het plein rond de Beurs leeg, drie keer heroverden de betogers het. Diezelfde week vond er nog een protest plaats, op de markt tegenover het Molenbeekse gemeentehuis. De bevolking plunderde de lokale bakkerij. Het ‘aardappelprotest’ van de Molenbeekse
vrouwen en de daarmee gepaard gaande brooddiefstallen werden deels aangemoedigd door de Kommunistische Partij en haar sluikpers, die zich solidair probeerden op te stellen met de arbeidersklasse. Zij konden door het niet-aanvalspact tussen Hitler en Stalin immers nog niet voluit in het verzet treden, al deden meer rebelse partijleden dat stiekem wel.
In Molenbeek waren minstens 85 (!) verzetsorganisaties actief. Meer dan 60 verschillende sluikkranten telden Molenbeekse medewerkers. De vele Duitse, Italiaanse en Oostenrijkse antifascisten, Oost-Europese Joden en veteranen van de Spaanse Burgeroorlog hielpen de eerste verzetsorganisaties op te zetten. Tal van militairen sloten zich aan bij de plaatselijke afdeling van het Geheim Leger. De lokale bevolking kreeg het al snel moeilijk. Door de oorlog was de voedselvoorziening in elkaar gestort. In de Brusselse volkswijken werd voedsel schaars. Op 29 mei 1941 waaide het fenomeen van de vrouwelijke ‘aardappelprotesten’ over van Luik naar onder meer Brussel, Antwerpen en Gent. Om twee uur 's middags trok een compacte cohort Molenbeekse vrouwen en kinderen naar de Grote Zavel, waar de betogers zich verzamelden.
Ze waren doodstil. Hun vermoeide gezichten vastberaden. Ze droegen vlaggenstokken met wapperende zwarte doeken, als symbool van hun miserie. De betoging botste al snel op politieversperringen. De vrouwen werden teruggeslagen door de ordediensten en vluchtten naar de benedenstad. Weldra stormden duizenden mensen de straat op. Drie keer veegde de politie het plein rond de Beurs leeg, drie keer heroverden de betogers het. Diezelfde week vond er nog een protest plaats, op de markt tegenover het Molenbeekse gemeentehuis. De bevolking plunderde de lokale bakkerij. Het ‘aardappelprotest’ van de Molenbeekse
vrouwen en de daarmee gepaard gaande brooddiefstallen werden deels aangemoedigd door de Kommunistische Partij en haar sluikpers, die zich solidair probeerden op te stellen met de arbeidersklasse. Zij konden door het niet-aanvalspact tussen Hitler en Stalin immers nog niet voluit in het verzet treden, al deden meer rebelse partijleden dat stiekem wel.
Verzet en repressieve verhevigen
Ook in januari 1943 ging het er heftig aan toe. De strijd tussen de bezetter en het verzet werd steeds heviger. Doorheen de hoofdstad werden collaborateurs neergeschoten, ontploften opslagplaatsen, werden spoorwegen gesaboteerd, winkels overvallen en handgranaten gegooid. Tientallen Molenbeekse verzetslieden betaalden de hoogste prijs en stierven in de concentratiekampen. Strafexpedities van de Gestapo vonden plaats in de Molenbeekse buurten. De bezetter zocht naar Joden, onderduikers en wapens. Ze namen al het voedsel en het geld dat ze vonden in beslag. Na de invoering van een algemeen rookverbod op de tramperrons slaagde een stoutmoedige Molenbeekois erin om ongemerkt het pistool van een Duitse officier te stelen.
In juli 1943 schudde een nieuwe razzia de gemeente door elkaar. Ditmaal werden bijna alle leiders van de Kommunistische Partij en de Gewapende Partizanen door de Sipo-SD aangehouden. Onder hen bevonden zich ook de redactieleden van de Rode Vaan, de belangrijkste communistische sluikkrant. De hoofdredacteur werd ter dood veroordeeld. De overlevende communisten bestuurden hun organisaties voortaan met ijzeren vuist, gevoed door de angst om ontdekt of verraden te worden.
In juli 1943 schudde een nieuwe razzia de gemeente door elkaar. Ditmaal werden bijna alle leiders van de Kommunistische Partij en de Gewapende Partizanen door de Sipo-SD aangehouden. Onder hen bevonden zich ook de redactieleden van de Rode Vaan, de belangrijkste communistische sluikkrant. De hoofdredacteur werd ter dood veroordeeld. De overlevende communisten bestuurden hun organisaties voortaan met ijzeren vuist, gevoed door de angst om ontdekt of verraden te worden.
Word steunend lid en geef onze werking vleugels
Onze werking krijgt geen vaste subsidie. We kunnen jouw financiële steun dus goed gebruiken! Word vandaag nog steunend lid! Je maakt een historisch onrecht ongedaan, ontvangt het Heldenmagazine, steunt onze projecten en maakt deel uit van een levendige community.
'Ze waren doodstil. Hun vermoeide gezichten vastberaden.'
Razzia's
Al snel kwamen de eerste razzia's. De nazi’s hadden het eerst gemunt op de buitenlandse Joden en politieke tegenstanders. Op 22 juni 1941 begon Operatie Zonnewende, een arrestatiecampagne tegen communisten, Russische migranten en antifascisten, tegelijk met de inval van de Sovjet-Unie door nazi-Duitsland. Bekende communistische figuren doken onder om aan de repressie te ontkomen. Doorheen Brussel stapte het verzet al snel over tot de gewapende strijd. Op 12 maart 1941 ontploften er bommen aan de Beurs, tijdens een parade van de Waalse Oostfronters. Een Molenbeekse communist en Spanjestrijder werd ter plekke
aangehouden en beschuldigd van terrorisme. Hij was in Moskou opgeleid voor de guerrilla en had voordien al een molotovcocktail door het raam van zijn werkgever gegooid. Verzetslieden verspreidden ook propaganda, organiseerden stakingen en verzamelden inlichtingen. Molenbekenaars van het Onafhankelijkheidsfront en het Geheim Leger namen deel aan een staking van de Brusselse postbodes. Ze werden enkele dagen later opgepakt. Binnen de lokale
politie lijkt een cel van de Groep Zéro actief geweest te zijn. In de Prinsesstraat 18 ontmantelde de Gestapo op 25 mei 1942 de geheime drukkerij van La Libre Belgique. De Gewapende Partizanen overvielen twee keer het Molenbeekse gemeentehuis. Duizenden liters benzine werden in brand gestoken op de site van Thurn en Taxis.
In oktober 1942 spande de Gestapo via een infiltrant een valstrik in het nabijgelegen Wemmel. 26 verzetsleden werden aangehouden. De jonge Molenbekenaar Jean Haesaert kreeg een kogel in het hoofd. De operatie strikte leidinggevende figuren en zorgde voor meerdere arrestatiegolven. Geheime agenten, verklikkers en collaborateurs waren overal en teisterden de bevolking. De razzia's werden steeds talrijker en dwongen Joden en werkweigeraars om onder te duiken.
Ondertussen ontsnapte David Herszaft uit het zeventiende konvooi naar Auschwitz-Birkenau. Als Joodse Poolse migrant had hij voor zijn deportatie dwangarbeid verricht in Noord-Frankrijk. Hij keerde terug naar Molenbeek om zich daar bij het verzet aan te sluiten. Hij dook samen met Camille De Roeck onder in de Koorstraat. Maar de kompanen werden ontdekt en opgepakt. In hun schuilplaats vonden de nazi’s bundels illegale kranten, twintig pakketten explosieven, handgranaten en een voorraad geweer- en pistoolkogels.
Op 12 december 1942 werden de twee geëxecuteerd, als wraak voor de Brusselse moord op een Vlaamse SS-officier. Het antwoord van de Molenbeekse verzetsgroepen liet niet op zich wachten. De rexistische apotheker Henry Martin en zijn assistent werden diezelfde dag nog neergeknald. De winkel van een andere rexist werd vernietigd. Het sluikblad La Lutte beloofde dat al de collaborateurs zouden boeten voor de dood van hun kameraden en het verraad van hun volk.
aangehouden en beschuldigd van terrorisme. Hij was in Moskou opgeleid voor de guerrilla en had voordien al een molotovcocktail door het raam van zijn werkgever gegooid. Verzetslieden verspreidden ook propaganda, organiseerden stakingen en verzamelden inlichtingen. Molenbekenaars van het Onafhankelijkheidsfront en het Geheim Leger namen deel aan een staking van de Brusselse postbodes. Ze werden enkele dagen later opgepakt. Binnen de lokale
politie lijkt een cel van de Groep Zéro actief geweest te zijn. In de Prinsesstraat 18 ontmantelde de Gestapo op 25 mei 1942 de geheime drukkerij van La Libre Belgique. De Gewapende Partizanen overvielen twee keer het Molenbeekse gemeentehuis. Duizenden liters benzine werden in brand gestoken op de site van Thurn en Taxis.
In oktober 1942 spande de Gestapo via een infiltrant een valstrik in het nabijgelegen Wemmel. 26 verzetsleden werden aangehouden. De jonge Molenbekenaar Jean Haesaert kreeg een kogel in het hoofd. De operatie strikte leidinggevende figuren en zorgde voor meerdere arrestatiegolven. Geheime agenten, verklikkers en collaborateurs waren overal en teisterden de bevolking. De razzia's werden steeds talrijker en dwongen Joden en werkweigeraars om onder te duiken.
Ondertussen ontsnapte David Herszaft uit het zeventiende konvooi naar Auschwitz-Birkenau. Als Joodse Poolse migrant had hij voor zijn deportatie dwangarbeid verricht in Noord-Frankrijk. Hij keerde terug naar Molenbeek om zich daar bij het verzet aan te sluiten. Hij dook samen met Camille De Roeck onder in de Koorstraat. Maar de kompanen werden ontdekt en opgepakt. In hun schuilplaats vonden de nazi’s bundels illegale kranten, twintig pakketten explosieven, handgranaten en een voorraad geweer- en pistoolkogels.
Op 12 december 1942 werden de twee geëxecuteerd, als wraak voor de Brusselse moord op een Vlaamse SS-officier. Het antwoord van de Molenbeekse verzetsgroepen liet niet op zich wachten. De rexistische apotheker Henry Martin en zijn assistent werden diezelfde dag nog neergeknald. De winkel van een andere rexist werd vernietigd. Het sluikblad La Lutte beloofde dat al de collaborateurs zouden boeten voor de dood van hun kameraden en het verraad van hun volk.
1940. Postkaart van de tijdelijke brug over het Kanaal Willebroek-Charleroi
aan de Place Sainctelette (Sint-Jans Molenbeek). De bruggen waren door
het Belgische leger opgeblazen om de Duitse opmars te vertragen. © MOMUSE
Het einde van de bezetting
Op 24 januari 1944 werd de Britse piloot Charles Warren uit de lucht geschoten. Hij werd gered door een lokaal koppel en kreeg onderdak in de Brasserie du Lancier, een oude kroeg op de Ninoofsesteenweg. De Duitsers kwamen er vaak hun dorst lessen. De Brit ontmoette er ook een drietal ‘bandieten’, die elke dag smokkelwaar en pistolen bij hadden en hem uiteindelijk naar het Zuidstation brachten, zodat hij de stad kon ontvluchten. Charles Warren was geen alleenstaand geval.
Het netwerk Comète was erg actief in de gemeente. Dit netwerk trachtte onderduikers en geallieerde gevechtsvliegtuigpiloten via Frankrijk en Spanje naar Engeland te brengen. Dat was geen gemakkelijke klus, want de gestrande Britten en Amerikanen werden gemakkelijk ontmaskerd. Het vergde veel moeite om hen in leven te houden. Hen onopgemerkt door verschillende landen loodsen was een echt huzarenstuk. In een huis op de Karreveldlaan werden zo wel negen piloten verstopt en ook op de Gentsesteenweg dienden meerdere woningen als schuilplaats.
Het netwerk Comète was erg actief in de gemeente. Dit netwerk trachtte onderduikers en geallieerde gevechtsvliegtuigpiloten via Frankrijk en Spanje naar Engeland te brengen. Dat was geen gemakkelijke klus, want de gestrande Britten en Amerikanen werden gemakkelijk ontmaskerd. Het vergde veel moeite om hen in leven te houden. Hen onopgemerkt door verschillende landen loodsen was een echt huzarenstuk. In een huis op de Karreveldlaan werden zo wel negen piloten verstopt en ook op de Gentsesteenweg dienden meerdere woningen als schuilplaats.
'Amateurisme en heldendaden vloeiden chaotisch door elkaar.'
Zowel de ondergedoken piloten als de verzetslieden vertellen in hun memoires over de Molenbeekse zwarte markt, de paranoia, frustratie en isolatie, de bijtende armoede en de opvallende karretjes, die door honden werden voortgetrokken. Amateurisme en heldendaden vloeiden chaotisch door elkaar. Elke misstap was fataal. Vooral voor de Joodse verzetslieden stond een arrestatie gelijk aan een doodvonnis.
Maar op 1 september 1944 was de bevrijding nabij. Langs de Mettewielaan reed een onafgebroken kolom Duitse wagens richting de Basiliek van Koekelberg om Brussel te verlaten. De vluchtende Duitsers namen de fietsen van alle voorbijgangers in beslag. Een defecte tank werd door de nazi’s zelf opgeblazen. De volgende dag verschenen de buurtbewoners op straat in een grote parade met zetels, tafels, kasten en stoelen, die uit de Duitse opslagplaatsen werden bevrijd.
Uiteindelijk reden de geallieerden Brussel binnen. Tienduizenden mensen stroomden toe om de bevrijding te vieren. Ook in Molenbeek nodigde men de Britse soldaten uit om thuis hun eigen thee te komen drinken. Daarnaast brak de tijd van de vergeldingen aan. Het Onafhankelijkheidsfront patrouilleerde door de wijk om de collaborateurs te vatten. Twee ‘incivieke’ zussen werden door een menigte kaalgeschoren. Voor Molenbeek was de bezetting eindelijk voorbij.
Maar op 1 september 1944 was de bevrijding nabij. Langs de Mettewielaan reed een onafgebroken kolom Duitse wagens richting de Basiliek van Koekelberg om Brussel te verlaten. De vluchtende Duitsers namen de fietsen van alle voorbijgangers in beslag. Een defecte tank werd door de nazi’s zelf opgeblazen. De volgende dag verschenen de buurtbewoners op straat in een grote parade met zetels, tafels, kasten en stoelen, die uit de Duitse opslagplaatsen werden bevrijd.
Uiteindelijk reden de geallieerden Brussel binnen. Tienduizenden mensen stroomden toe om de bevrijding te vieren. Ook in Molenbeek nodigde men de Britse soldaten uit om thuis hun eigen thee te komen drinken. Daarnaast brak de tijd van de vergeldingen aan. Het Onafhankelijkheidsfront patrouilleerde door de wijk om de collaborateurs te vatten. Twee ‘incivieke’ zussen werden door een menigte kaalgeschoren. Voor Molenbeek was de bezetting eindelijk voorbij.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in het Heldenmagazine voor de leden van vzw Helden van het verzet. Enkele maanden na de verschijning van het magazine, plaatsen we een selectie aan artikels op de website. Wil je ons unieke Heldenmagazine boordevol informatie over het Belgische verzet ook in je brievenbus ontvangen? Via deze link word je steunend lid en geef je onze werking vleugels.
Meer interessante artikels
