‘Wat je nu doet, is wat je tijdens WO II in het verzet zou hebben gedaan’

Kellyanne Conway was de woordvoerster van Trump I die zich onsterfelijk maakte met haar quote over ‘alternative facts’. Wat voor de ene klinkklare leugens waren, heette volgens het Witte Huis plots ‘alternatieve feiten’. Het lijkt intussen een eeuwigheid geleden.
‘Het is onwaarschijnlijk. Er is zoveel veranderd op korte tijd. Ten tijde van Trump I deden ze nog de moeite om een bepaalde boodschap te spinnen. Nu wordt er gewoon staalhard gelogen! Ze proberen zelfs niet meer om het salonfähig te maken. Feiten doen er niet meer toe. Ze zeggen: ‘Mijn gevoel zegt dat mijn uitspraken kloppen. Jij mag er nog zoveel data tegenaan gooien als je wil, dat overtuigt mij niet’. Je ziet dezelfde technieken terugkeren in de Verenigde Staten, in Rusland en geleidelijk aan ook in Europa. Ondertussen weet niemand nog wat waar is en wat niet. Niemand vertrouwt elkaar en de boel stort gewoon in elkaar. Vanuit het standpunt van dictators is het een briljante strategie, maar voor de rest is het verschrikkelijk.’

Het sein voor jou om er zowaar een musical over te maken.
‘De musical ontstond vanuit een waaier aan frustraties. Mijn vorige voorstelling ‘9,6 (een verweer)’ ontstond nadat ik als activiste voor Extinction Rebellion was gearresteerd tijdens een actie. We waren wel ondernemend, maar tegelijkertijd voelde ik paniek en angst over wat ons door de klimaatontwrichting te wachten staat. Het is blijkbaar een angst die veel mensen wel voelen, maar goed kunnen onderdrukken. Het thema staat ook niet meer op de agenda, alsof het probleem niet meer bestaat. Daarom wilde ik met ‘9,6’ een voorstelling maken waarin ik mijn wanhoop niet verbloem. Ik gaf gewoon keiharde feiten. De reacties achteraf waren echt positief. Maar tegelijk hoorde ik ook dat mensen weigerden te komen omdat het ‘niet leuk’ klonk. Dus dacht ik: oké, dan ga ik dezelfde dingen vertellen, maar in de vorm van een musical met liedjes en dansjes. Die marketingtruc blijkt écht te werken. Je noemt iets leuk en de mensen komen erop af.’

Joy is a form of Resistance is een slogan die overal opduikt de laatste tijd.
‘En terecht. In de Verenigde Staten blijven ze demonstreren tegen ICE-faciliteiten, maar dan wel in een opblaasbaar kikkerpakje. Het doet de politie er belachelijk uitzien, want ze stampen een grote opblaasbare kikker in een auto. Bovendien is het veel moeilijker om agressief op te treden tegen zulke cartooneske figuren. Dat plakt slecht op beeld.’

Wat wel goed plakt, is je snor in je nieuwe theatervoorstelling ‘Orde van de Dag’, naar het boek van de Franse schrijver Eric Vuillard. Het is een opmerkelijke toevoeging aan je repertoire: je speelt zowaar Adolf Hitler!
‘Hitler heeft een bijrol in dit verhaal. Het gaat vooral over de figuren rondom hem, de mensen die gebaat zijn bij een extreemrechtse figuur aan de macht. Ze ondervinden zelf geen hinder. Ze hebben enkel de baten van een stabiele economie en een bloeiende wapenindustrie. Regisseur Stijn Devillé vroeg me hoe ik hem op het podium wilde vertolken. Als grap heb ik een stuk Gaffa-tape op mijn bovenlip geplakt en dat is blijven hangen. Mijn personage refereert aan alle versies van Hitler die ooit gespeeld zijn: van Charlie Chaplins versie uit ‘The Great Dictator’ over de volksmenner met zijn eindeloze speeches tot de onberekenbare, theatrale gek. Ik probeer hem ook neer te zetten als een man-child, een gefrustreerde kleuter die worstelt met zijn speed- en cokegebruik. Toch is het niet Hitler die mij fascineert. Het zijn de onbekende namen die hem lieten begaan en hem het podium gaven. Wat drijft politici zoals Franz von Papen of de Oostenrijkse kanselier Kurt von Schuschnigg? Waarom lieten zovelen de nazi’s begaan? Dat is wat de voorstelling onderzoekt.’

‘9,6 (een verweer)’ was eerder een tirade. Je ergerde je daarin aan de braafheid van mensen die zulke maniakken lieten begaan.
‘Ja, nog altijd eigenlijk. (lacht) Extreemrechts zit qua aantal verkozenen in Europa steviger in het zadel dan in de jaren dertig. Het is toch heel vreemd dat we daar nu zo laks mee omgaan. Daar gaat ‘Orde van de Dag’ ook over. Hitler komt in februari 1933 aan de macht en een maand later begint de waanzin. Trek de parallel met Amerika en bedenk eens hoeveel kostbare systemen Trump op korte tijd al heeft beschadigd. Het Amerikaanse Agentschap voor Ontwikkelingshulp USAID is volledig lamgelegd. Het duurt jaren om dat te herstellen.

Ik zoek elke keer een andere vorm om met mensen in dialoog te gaan. We hebben nog steeds nood aan verzet, maar de tactiek verandert. De ene keer doe ik het met een ragfijne vertelling waarin ik eerder op humor mik, een andere keer bal ik de vuist. Door zelf ouder te worden en een kind te krijgen, ben ik rebelser geworden. Ik heb iemand om voor te vechten. Als twintiger ben je toch vooral met jezelf bezig. Op een bepaald moment begin je jezelf minder belangrijk te voelen.  Een kind helpt om uit jezelf te treden en te kijken naar de wereld rondom.’

Je vader was ook een verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Heb je van hem een genetische afkeer voor onrecht geërfd?
‘Mijn vader is in 2002 gestorven, toen ik 25 was. Omdat ik in die levensfase zat waarin ik vooral met mijn eigen ontwikkeling bezig was, heb ik niet de vragen gesteld die ik nu wel zou stellen. Hij is geboren in 1927 en trad als tiener toe tot korps 034 van het Belgische Partizanenleger omdat een vriend uit de waterpoloclub daar ook zat. Dat was dus waarschijnlijk geen ideologische keuze. Maar hij heeft het wel gedaan en hij heeft echte verzetsdaden gepleegd. Hij heeft de bevrijding van Mechelen meegemaakt, hij vocht in Bree en Bocholt in Limburg en werd daarna oorlogsvrijwilliger. De details van wat hij heeft gedaan ken ik jammer genoeg niet, want hij heeft daar nooit over gesproken. Ik heb wel al zijn medailles thuis liggen, waaronder een Russische. Hij zal dus vermoedelijk in Bree en Bocholt ook een Rus hebben geholpen.’

Je hebt een tienerdochter. Zet de opstandige traditie zich verder?
‘Het lijkt er alleszins op. Zij wil nu politieke wetenschappen studeren. Als je wordt opgevoed door twee ouders die je de hele tijd met de neus op de feiten drukken en kritisch zijn, dan kan dat gebeuren. Waar is mama? Euh, mama zal vannacht niet naar huis komen, want ze is gearresteerd.’

Een rol als geheim verzetslid zou je niet liggen, durf ik dan te denken.
(lacht) Ik zou als eerste verdwijnen! Ik doe gewoon veel te graag en veel te veel mijn mond open. Je kan die lijn wel doortrekken. Als je je afvraagt wat je zelf zou hebben gedaan in de Tweede Wereldoorlog, dan is het antwoord heel eenvoudig: dat wat je nu aan het doen bent. Ik vind dat een mooie boutade.

8 mei komt eraan. Je hebt je al meermaals uitgesproken als groot voorstander van een nieuwe feestdag.
‘Ik ben nog altijd even hard overtuigd dat 8 mei een feestdag moet worden. Wij organiseren dit jaar op die dag in Leuven een voorleesmarathon. Of er nu een grote opkomst is of niet, de symboliek van ‘het doen’ is ontzettend belangrijk. Mocht het een vrije dag zijn dan hebben mensen tijd en ruimte om uren te komen luisteren naar die namen. Nu zullen ze stoemelings passeren en misschien eens luisteren als het past. Ik vind dat erg. Het is toch niet te veel gevraagd om één dag per jaar met z'n allen de tijd te nemen om te verdiepen, om te luisteren, om de vrijheid en de democratie te vieren?’

Meer info op www.nieuwstedelijk.be